بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
548
خلاصة التجارب ( طبع قديم )
خوش اصلاح بايد كردن و از جماع و محللات قويه و تعبها حذر نمودن جوانى را در كمرگاه نزديك قطن به مقدار كف دستى درد محكم كرد و در ميان دو شانه هم همين مقدار محلى درد مىگردد باقى پشت بسلامت بود و درد كمرگاه چنان بود كه به زحمت توانستى برخاستن و كشتن و درد ميان شانها چنان بود كه گردن و سينه راست نتوانستى بركشيدن و داشتن و انواع تدبير گرمىفزا مىكرد مىگردد محللات مىمالند فائده زياده نداشت و كهنه شده بود جوگى رسيد و جال او ديد فرمود تا محل درد را برهنه ساخت اول بر محل كمرگاه او كه درد او بيشتر بود بسر پاكى تيز تمامى آن را خراشيد چنان كه اندك خونى از انها بيرون آمد و سم تيس را سائيد به آب و به پر مرغى بران ماليد و گذاشت تا خشك شده ساعتى را آن محل ورم كرد به مقدار نصف سيبى پس آن را بروغن گاو چرب كرد و گذاشت روزى ديگر از آن زخمها زردآبى اندك ترائيدن گرفت و پنبه كهنه بران بسته داشتن مىفرمود و هر روز به همان روغن چرب مىفرمود هفته را ورم و درد آن و آمدن زردآب تمام تسكين يافت و بعده آن محل بالائين را هم به همين نوع علاج كرد و بعد تسكين دردها او را مسهل حبيالى قوى داد و در اثناى اين معالجات او را برنجى چرب و نرم پخته مىداد و در مدت بيست روز صحت تمام حاصل كرد و ديگر عود نكرد و اللّه اعلم ميل كردن مهرهء پشت آنچه بجانب بيرون آيد آن را حدبه خوانند و آنچه بجانب درون رود آن را قفس گويند و آنچه به يك پهلو ميل كند آن را التوا نامند و سبب آن بيشتر رطوبات لغزاننده بود در محل ربط مهره يا رطوبات غليظ يا بادى غليظ در ان موضع و آن را فرسه گويند و باشد كه از ورمى داخلى در صفاق حدبه پديد آيد و مهرهء را از محل خود بجنباند و باشد كه ضربه يا سقطه سبب آن ميل شود و اين مرض كودكان را بسيار افتد جهت غلبهء تولد مادهء خام و غليظ و نفخى در بدن ايشان بواسطهء كثرت امتلا و جهت نرمى روابط مهرهاى ايشان و ابقراط گفته كه هرگاه خداوند ربويا سرفهء مزمن را قبل از بلوغ اين مرض از غير سقطه و ضربه واقع شود مهلك بود بواسطهء انتقال مواد آن مرض سابق و حادث شدن فراجى بزرگ و مرض از ان مواد علامات شاهد موادى كه اسباب اين علت اند همان نوع است كه در درد پشت گفته شد و تعاقب ضربه و سقطهء شاهد بود بر سينه آنها و وجع با حس و حمى دال بود بر ورم چنانچه حرارا گفته شده و در جمله ساقها باريك شود جهت تنگ شدن